Onzekerheid in berekening plaatsgebonden risico en aandachtsgebieden
2024 Jan Heitink en Leonie Mentink
61
Het RIVM heeft door AVIV een verkennend onderzoek laten uitvoeren naar de onzekerheden in de berekening van het plaatsgebonden risico en de aandachtsgebieden. De verkenning bestaat uit:
- een beschouwende analyse van onzekerheden in de bepaling van plaatsgebonden risico en aandachtsgebiedeneen
- een ‘stakeholder onderzoek’ naar de manier waarop belanghebbenden informatie over onzekerheden willen gebruiken bij afwegingen en beslissingen.
Een beschouwende analyse geeft inzicht in de onzekerheden die een rol spelen in de berekening en in het gebruik van de resultaten voor beleidsvoorbereiding en besluitvorming. Dat betekent dat onzekerheden zowel in het domein van het rekenen/modelleren als in het domein van de besluitvorming relevant zijn.
Plaatsgebonden risicocontouren en aandachtsgebieden zijn hulpmiddelen voor de betrokkenen bij de besluitvorming over initiatieven in de leefomgeving. De vraag is nu of betrokkenen hieraan voldoende hebben of dat zij liever andere of aanvullende informatie zouden zien om al dan niet in te kunnen stemmen met deze risicodragende activiteit in dit specifieke gebied.
Enkele conclusies uit het onderzoek:
- Onzekerheid bij het gebruik van wetenschappelijke kennis voor persoonlijke of collectieve doeleinden speelt zowel aan de “reken” kant als aan de “besluitvorming” kant.
- Het besluit om een bepaald risico te “nemen” in het licht van het beoogde voordeel is een collectief besluit (verantwoorde risico’s, veilige ruimte). Daarbij is een modelberekening slechts ondersteunend, nooit doorslaggevend. De berekening stelt in staat situaties te vergelijken met elkaar of met een norm, en te rangschikken.
- Voor voldoende onderscheidend vermogen tussen alternatieven moet de onzekerheid beperkt zijn. Als de onzekerheid over de risico’s te groot is voor een consistente rangordening is rekenen niet zinvol. De basis voor een gedragen besluit over een risicovolle activiteit is uiteindelijk het vertrouwen onder betrokkenen dat het risico met elkaar gedragen kan worden. Om dat te bereiken moet aandacht zijn voor de kwaliteit van onderliggende data en bewerkingen (logos), de duidelijkheid en volledigheid van procedures en schadeafhandeling (ethos) en de oprechtheid van de ingebrachte argumenten en erkenning van de resterende onzekerheden (pathos).
- Enkel inzicht in effecten (aandachtsgebieden, letaliteitsafstanden) is onvoldoende basis voor een evenwichtige beoordeling van te treffen maatregelen in een aandachtsgebied. Voor de beoordeling van de hoogte van het risico is de dimensie “kans” onmisbaar.